نقش والدین در کمک به تربیت فرزندان

تربیت فرزند توسط والدین یکی از مهم‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین مسئولیت‌های زندگی خانوادگی است؛ مسئولیتی که تنها به تأمین نیازهای مادی کودک محدود نمی‌شود، بلکه شکل‌دهنده شخصیت، عزت‌نفس، روابط اجتماعی و آینده روانی اوست. والدین، نخستین الگوهای رفتاری کودکان هستند و شیوه تعامل، گفت‌وگو، محبت، قاطعیت و حتی واکنش‌های هیجانی آن‌ها، به‌طور مستقیم بر رشد عاطفی و ذهنی فرزند اثر می‌گذارد.
در دنیای امروز که کودکان با حجم بالایی از محرک‌های بیرونی، رسانه‌ها و فشارهای اجتماعی مواجه‌اند، نقش آگاهانه والدین در تربیت فرزند بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. این مقاله تلاش می‌کند با نگاهی واقع‌بینانه و کاربردی، ابعاد مختلف تربیت فرزند توسط والدین را بررسی کند و راهکارهایی عملی برای ساختن رابطه‌ای سالم، امن و رشددهنده میان والدین و فرزندان ارائه دهد.

نقش پدر و مادر در تربیت فرزند

تربیت فرزند توسط والدین یک فرآیند پیوسته و عمیق است که از رفتارهای ساده و روزمره آغاز می‌شود. کودکان بیش از آن‌که از نصیحت‌ها و آموزش‌های مستقیم تأثیر بگیرند، از رفتار والدین الگو می‌گیرند. نوع گفت‌وگو، واکنش به اشتباهات، شیوه ابراز محبت و حتی نحوه برخورد پدر و مادر با یکدیگر، همگی به‌صورت ناخودآگاه در ذهن کودک ثبت می‌شود و به بخشی از شخصیت او تبدیل می‌گردد.

کودک بدون آن‌که آگاهانه تصمیم بگیرد، در حال تقلید و همانندسازی با والدین است. به همین دلیل، نقش پدر و مادر در تربیت فرزند تنها «گفتن» نیست، بلکه «نشان دادن» است؛ نشان دادن احترام، مسئولیت‌پذیری، کنترل هیجان و مهربانی در عمل.

نقش پدر و مادر در انتقال ارزش‌ها

پدر و مادر، مهم‌ترین الگوهای رفتاری کودک هستند. رفتار پدر در مواجهه با مسائل، شیوه حل تعارض‌ها و نوع ارتباط او با مادر، نگاه کودک به قدرت، منطق و مسئولیت را شکل می‌دهد. در مقابل، مادر با ایجاد امنیت عاطفی، آرامش و پاسخگویی هیجانی، پایه‌های اعتماد و شجاعت کودک را می‌سازد. کودک آنچه را در فضای خانه تجربه می‌کند، بعدها در روابط اجتماعی و زندگی بزرگسالی بازتولید خواهد کرد.

به نقل از سایت weewatch.com  درباره اهمیت نقش والدین در تربیت صحیح کودکان:

Children learn fastest by watching. They notice how adults handle stress, speak to neighbors, and treat mistakes. Because of that, parents act as the first teachers, coaches, and advocates. Home is also the longest-running classroom. Schools change each year, yet family rhythms stay. Consequently, consistent care and clear limits create a base for learning, confidence, and curiosity. Above all, a parent’s calm presence tells a child, “This is a safe place to try, fail, and try again.” This influence is not about being perfect. Rather, it is about showing up, reflecting, and repairing after hard moments. Over time, these patterns lock in values and habits that carry into friendships, school, and work.

کودکان بیش از هر چیز از طریق مشاهده یاد می‌گیرند. آن‌ها دقت می‌کنند که بزرگ‌ترها چگونه با استرس برخورد می‌کنند، چطور با همسایه‌ها صحبت می‌کنند و در مواجهه با اشتباهات چه واکنشی نشان می‌دهند. به همین دلیل، والدین نخستین معلمان، مربیان و حامیان کودکان هستند.

خانه، طولانی‌ترین و مداوم‌ترین کلاس درس کودک است. مدرسه‌ها هر سال تغییر می‌کنند، اما ریتم و فضای خانواده ثابت‌تر است. در نتیجه، مراقبت مستمر و وجود مرزهای روشن، پایه‌ای محکم برای یادگیری، اعتمادبه‌نفس و کنجکاوی کودک ایجاد می‌کند. مهم‌تر از همه، حضور آرام والدین این پیام را به کودک منتقل می‌کند: «اینجا جایی امن است برای امتحان کردن، اشتباه کردن و دوباره تلاش کردن.»

این تأثیرگذاری به معنای بی‌نقص بودن والدین نیست؛ بلکه به معنای حضور داشتن، بازنگری در رفتار و ترمیم رابطه بعد از لحظات سخت است. با گذشت زمان، این الگوها به ارزش‌ها و عادت‌هایی تبدیل می‌شوند که کودک آن‌ها را به روابط اجتماعی، مدرسه و آینده شغلی خود منتقل می‌کند.

تربیت فرزند توسط والدین در عمل، نه در شعار

تربیت مؤثر، بیشتر از آن‌که در توصیه‌های مستقیم خلاصه شود، در تجربه‌های ساده اما معنادار شکل می‌گیرد. قصه‌گویی تربیتی یکی از ابزارهای هوشمندانه‌ای است که والدین می‌توانند از آن برای انتقال غیرمستقیم مفاهیم رفتاری استفاده کنند. زمانی که کودک با شخصیت داستان همذات‌پنداری می‌کند، پیام تربیتی را بدون مقاومت می‌پذیرد.

در قصه تربیتی، انتخاب شخصیت مورد علاقه کودک، فضاسازی خلاقانه، صحبت دادن به اشیاء و بیان پیام در دل داستان، باعث می‌شود کودک احساس نصیحت شدن نکند. پایان قصه باید همراه با امید، آرامش و حل مسئله باشد تا پیام مثبت در ذهن کودک تثبیت شود.

مهربانی آگاهانه و پرهیز از کوتاهی والدین

مهربانی در تربیت فرزند توسط والدین همیشه به معنای آسان گرفتن نیست؛ بلکه در شنیدن کودک، اختصاص زمان باکیفیت و توجه به نیازهای عاطفی او معنا پیدا می‌کند. گاهی یک «بله» حساب‌شده، یک زمان دونفره کوتاه یا شنیدن یک جمله مثبت درباره خود، تأثیری ماندگارتر از هر هدیه‌ای دارد.

در مقابل، خستگی دائمی، عصبانیت همیشگی، نداشتن وقت برای کودک یا کنترل‌گری افراطی، از مصادیق کوتاهی والدین در حق فرزندان است. این بی‌توجهی‌های تکرارشونده، به‌مرور احساس نادیده‌گرفته‌شدن را در کودک شکل می‌دهد و بر عزت‌نفس او اثر منفی می‌گذارد.

جدول کاربردی تربیت فرزند توسط والدین

انواع سبک های دلبستگی و نقش ان در روابط بزرگسالی 

تحقیقات زیادی در رابطه با سبک های دلبستگی بزرگسالان انجام شده است که همگی به این فرضیه استوار است که همان سیستم انگیزشی که باعث ایجاد پیوند عاطفی نزدیک میان والدین و فرزندان ان ها در کودکی میشود مسؤل ایجاد پیوندی است که در روابط عاطفی میان بزرگسالان رخ میدهد نظریه دلبستگی جان بالبی بیان میکند که هر نوزادی در بدو تولد به طور غریزی یک حسی را ایجاد میکند و شخصی که با او دلبستگی ایجاد کرده است به عنوان یک تکیه گاه امن برای او محسوب میشود این رابطه دلبستگی به عنوان یک نمونه اولیه بر اعتماد ،انعطاف پذیری ،اعتماد به نفس ،روابط اجتماعی آینده نوزاد تاثیر میگذارد و اختلال در ان میتواند عواقب شدیدی را به دنبال داشته باشد

با توجه به این نظریه مادر یا مراقب به اندازه کافی میبایست در دسترس ،حساس و پاسخگو به هیجانات و نیازهای کودک و قابل پیش بینی باشد

 اختلال در هریک از سه مقوله ی بالا سبک های دلبستگی نا ایمن را شکل میدهد و به طور کلی چهار سبک دلبستگی وجود دارد که یک دسته در گروه دلبستگی ایمن قرار میگیرد و سه دسته دیگر (دوسوگرا ) اجتنابی و آشفته جز گروه دلبستگی ناایمن طبقه بندی میشوند .

دلبستگی ایمن  

• کودکی : کودکانی که به شکل ایمن دلبسته اند هنگامی که والدینشان ان هارا ترک میکنند به طور واضح ناراحت میشوند این کودکان هنگامی که میترسند ارامش را در والدین و یا مراقب خود جست و جو میکنند این کودکان با رفتاری مثبت از بازگشت پدر و مادر استقبال میکنند
• ان ها در غیاب والدین یا مراقب خود ممکن است تا حدودی در کنار دیگران نیز اسایش پیدا کنند اما به وضوح والدین خود را نسبت به غریبه ها ترجیح میدهند
• بزرگسالی : افرادی با سبک ایمن دلبستگی دارند در بزرگسالی به روابط طولانی مدت و به عزت نفس بالا لذت بردن از روابط صمیمانه ،جست و جوی حمایت اجتماعی و توانایی به اشتراک گذاشتن احساسات خود با دیگران اشاره کرد .

دلبستگی دوسوگرا 

• کودکی : کودکانی که به شکل دوسوگرا وابسته هستند نسبت به غریبه ها بسیار مشکوک هستند این کودکان هنگام جدا شدن از والدین یا مراقبانشان ،پریشانی قابل توجهی را نشان میدهند اما به نظر نمیرسد که با بازگشت والدین ،اطمینان یا اسایش خاطر پیدا کنند در برخی موارد ممکن است کودک ،والدین را منفعلانه طرد کنند یا ممکن است آشکارا و مستقیم نسبت به والدین پرخاشگری کنند
• بزرگسالی : افرادی که در بزرگسالی سبک دلبستگی دوسوگرا دارند غالبا از نزدیک شدن به دیگران اکراه دارند و نگران این هستند که شریک زندگیشان ابراز اسحسحات ان ها را به طور متقابل جبران نکند و این امر به جدایی های مکرر منجر میشود این افراد به خصوص پس از پایان رابطه بسیار اشفته میشوند و الگوی اسیب شناختی دیگری در مورد ان ها مشاهده شده است که در ان بزرگسالان دلبسته دوسوگر به عنوان منبع امنیت به کودکان خردسال می چسبند

دلبستگی اجتنابی 

• کودکی : کودکانی که دارای سبک دلبستگی اجتنابی هستند تمایل دارند که از والدین و مراقبان خود دوری کنند این اجتناب به ویژه پس از یک دوره غیبت والد و یا مراقب آشکار میشود این کودکان ممکن است توجه دیگران را رد نکنند اما به دنبال ارتباط با والدیتن هم نیستند کودکانی که دلبستگی اجتنابی دارند هیچ اولویتی کمیان والدین خود و یا شخص دیگری که کاملا غریبه است قائل نیستند
• بزرگسالی : بزرگسالانی که دلبستگی اجتنابی دارند در صمیمیت و روابط  نزدیک مشکل دارند این افراد احساسات زیادی را در روابط خرج نمیکنند و با پایان یافتن رابطه ناراحتی کمی را تجربه میکنند ان ها غالبا با بهانه تراشی از صمیمت اجتناب میکنند و یا ممکن است در هنگام رابطه جنسی در باره افراد دیگر خیال پردازی کنند سایر خصوصیات رایج این افراد عبارت است از عدم حمایت از شرکای عاطفی ،و پذیرش رابطه جنسی با غریبه ها

دلبستگی اشفته 

• کودکی : در یک سالگی کودکان با سبک دلبستگی اشفته ناامن رفتار دلبستگی مشخص را نشان نمیدهند اعمال و پاسخ ان ها به مراقبین اغلب ترکیبی از رفتارهای اجتناب و یا مقاومت است این کودکان با رفتارهای مبهم توصیف میوند و برخی اوقات در حضور والدین و یا مراقبان خود گیج و نگران به نظر میرسند در شش سالگی این کودکان در کنار والدین خود هم احساس ترس دارند و به همین دلیل احساسا سردرگمی دارند
• در برابر کودکان دیگر نقش والد را بازی میکنند و یا در برابر والدین خود نقش مراقب را برعهده میگیرند
• بزرگسالی : احتمال برزو اختلال های روانشناختی وخیم ،سوء مصرف مواد ،مصرف الکل ،و استفاده از داروها برای کاهش سطح تنش روانشناختی ،سوء رفتار جسمانی ،هیجانی و جنسی در رابطه با افراد معنا دار زندگی ،بزهکاری و برزو شخصیت ضد اجتماعی

پیشنهاد ما : قدرت تصمیم گیری و راه های تقویت آن در نوجوانان

تفاوت دلبستگی ایمن با دلبستگی نا ایمن 

والدین کودکانی که دلبستگی ایمن دارند با فرزندان خود بیشتر بازی میکنند و توجه بیشتری به ان ها دارند همچنین این والدین سریع تر به نیازهای بچه های خود واکنش نشان میدهند و به طور کلی نسبت به والدین کودکان با وابستگی ایمن در مراحل مختلف رشدی ،همدلی بیشتری نشان میدهند علاوه بر این چنین کودکانی نسبت به کودکانی که دارای سبک دلبستگی ناایمت دوسوگرا یا اجتنابی هستند ازار و پرخاشگری کمتر و در عین حال بلوغ فکری بیشتری دارند

• همیشه بیکار بودن : 

بسیاری از کودکان در خانه هیچ فعالیتی و هیچ برنامه ای ندارند فقط در خانه دور خود میچرخد و یا جلوی تلویزیون میخکوب و با تلفن و تبلت به دست مثل مجسمه هستند

• همیشه ماندن در خانه :

زیاد در خانه ماندن و هیچ برنامه ای نداشتن و شاد نبودن سم روانی برای کودک تزریق میکند حتی با وجود هر برنامه ای دل به کوه و دشت بزنید تا کودکان تخلیه انرژی کنند

• همیشه کار داشتن : 

مثلا بچه می اید و به شما میگوید مامان با من بازی میکنی ؟ شما جواب میدهید مامان الان کار دارم ،غذا میپزم ،اتو میکشم ،لباس تا میکنم ،جارو میکنم ،و یا به پدرش میگوید بابا با من بازی میکنی ؟ الان دارم میرم سرکار ،الان از سرکار اومدم و خستم .

• همیشه کنترل گر بودن :

کنترل بیش از حد کودک و دخالت در کارهای شخصی کودک ( این کار رو بکن ،مسواک خوب بزن ،خودت رو خوب شستی ) باعث تلخ شدن شرایط میشود

• همیشه دادو بیداد کردن :

همیشه داد زدن ، همیشه سرزنش کردن ،همیشه تهدید کردن ،همیشه فریاد زدن سر کودک ، لحظه ها را به کام کودک تلخ میکند

اساس تربیت فرزندان

1. محبت : محبتی که همه ان را احساس کنند که یک بچه ی دوساله یا پنج ساله تو همه ی زمینه ها داشته باشد مثلا حتی زمانی که قصد خریدن ماشینی را داریم باید به نظر این کودک پنج ساله در مورد رنگ ماشین اهمیت داده شود
2. حرمت : اهمیت و ارزشی که یک بچه ی دوساله و یا پنج ساله تو همه زمینه ها داشته باشد مثلا حتی زمانی که قصد خریدن ماشین رو دارین به نظر این کودک پنج ساله هم اهمیت بدین تا رنگشو انتخاب کنه
3. مشورت : هیچ کاری بدون گفت و گو و مشورت و رسیدن به توافق حتی رسیدن به این مساله که ما باهم توافق نداریم نباید در خانه انجام شود

روزی که ما سه ارزش محبت ،حرمت ،و مشورت را در خانه داشته باشیم ان وقت میتوانیم فرزندانی با عزت نفس و اعتماد به نفس و جامعهی سالمی داشته باشیم 

چگونه کودکانمان خواب با کیفیتی داشته باشند ؟

• از ابتدا سعی کنید یک روتین خواب منظم برای کودک بسازین مثلا ساعت خاصی کودک را به تخت خواب ببرید و سعی کنید خوابش خیلی دیر و یا خیلی زود نشود
• محیط خواب کودک باید آرام و ساکت ،تاریک و دارای دمای مناسب باشد
• میتوانید کودک را تا سنین پایین در اتاق خودتان بخوابانید تا حواستان به خوابش باشد اما توجه کنید که حتما باید روی تخت خودش باشد و خوابیدن روی تخت شما هم خطرناک و هم باعث ایجاد وابستگی بیش از حد کودکتان به شما میشود و بعد از مدتی هم تخت کودک را به اتاق خودش ببرید تا به جدا خوابیدن عادت کند
• سعی کنید کودک را روی پاهایتان نخوابانید چون هم با اضافه شدن وزنش شما اذیت خواهید شد و هم کوچولویتان با این روش خوابیدن عادت خواهد کرد استفاده از گهواره جایگزین بسیار خوبی است
• لالایی خوندن ،موسیقی آران ،حرف زدن و داستان خوندن برای کودکتان ،حمام اب گرم ، و قرار دادن اسباب بازی مورد علاقه کوچولویتان روی تختش به او کمک میکنه تا خواب آرام تری را تجربه کند

تکنیک های ایجاد تغییر رفتار در کودکان  

• پیشرفت های کوچک کودکتان را ببینید و به او بازخورد دهید و برای اشتباهات و شکست های کودک اورا سرزنش نکنیم و در یافتن مسیر درست به او کمک کنیم
• به کودکان اجازه انتخاب دهید بین راه درست و راه غلط که چندان اسیب زننده نیست اجازه دهید دست به خطا بزند تا با پیامدش اشنا شود

پیشنهاد ما : 10 روش تقویت مهارت کلامی در کودکان

چگونه فرزند خود را تربیت کنیم

1. کودکان به زمان کافی نیاز دارند:

• کودکان به والدین نیاز دارند ، نه بازدید کنندگان نیمه وقت با یک چک لیست . هیچ پول ، هدیه یا اسباب بازی وجود ندارد که بتواند جایگزین زمان کافی شما بشود . ممکن است با آن ها از لحاظ جسمی حضور داشته باشید ، اما اگر شما همیشه مشغول نگاه کردن به تلفن خود باشید ،این زمان کافی نیست .
• چگونه می توانید زمان خود را به آنها اختصاص بدهید ؟ با گوش دادن به آنچه می گویند ، صحبت کردن با آن ها و انجام کار ها با همدیگر . این باعث تفاوت زیادی در زندگیشان می شود.
• یک کتاب بخوانید ، با آن ها بازی کنید یا با همدیگر به ماهی گیری بروید .به یاد داشته باشید ، برای اینکه در آینده در خاطرشان باشید، امروز باید در زندگیشان باشید.

2. برای تربیت صحیح فرزندان تان یک فرد ایده آل خوب باشید:

• شینیچی سوزوکی می گوید :که کودکان لبخند زدن را از والدینشان یاد می گیرند . پذیرفتن اشتباه، تشکر کردن ، احترام به دیگران و داشتن شخصیت خوب همه از شما نشات می گیرد.
• تمرین عادت های خوب، در مقابل بچه هایتان باعث می شود به خوبی رفتار کنند دلیلش این است که ، همان طور که می گویند ، سیب خیلی دورتر از درخت نمی افتد .

3. خوب و درست تربیت شدن فرزندان با آموزش مسئولیت پذیری:

• آموزش مسئولیت پذیری در خانه آغاز می شود ؛ در سنین کم، شما می توانید مسئولیت را کم کم از طریق وظایف ساده مانند نگه داشتن اسباب بازی ها و پوشاندن تختشان به آن ها آموزش دهید .
• به آن ها یاد آوری کنید که احساسات دیگران هم مهم است تنها خوشحال بودن مهم نیست ، این، مهم است که حتی زمانی که سخت است کار درست را انجام دهیم .

4. یاد بگیرید که به درستی قدردانی کنید تا فرزندان خوبی را تربیت کنید:

• درست مثل هر چیز دیگری ، افراط همیشه مطلوب نیست. روانشناسان هاروارد می گویند مهم است که وقتی بچه ها کار خوبی می کنند از آن ها قدردانی کنید اما نمایش قدردانی برای کارهایی که باید انجام دهند ، فقط آن ها را لوس خواهد کرد بنابراین ، هنگامی که عمل غیر منتظره خوبی انجام می دهند از آن ها تمجید کنید . این کار را زیاد از حد انجام دهید.

5. برای موفقیت در تربیت فرزندان سعی کنید به همه خوب توجه کنید:

• طبق یک تحقیق علمی ، برای بچه ها عادت به خانواده و دوستان خود طبیعی است اما والدین بچه های خوب، به آن ها کمک می کنند تا به کسانی که به آن ها نیاز دارند توجه بیشتری داشته باشند .
• شما می توانید آن ها را تشویق کنید، تا خود را در جای دیگران قرار دهند ، آن ها نه تنها از آنچه که دارند ، ممنونند ، بلکه همدردی را نیز یاد خواهند گرفت.

چگونه کودکانی مستقل داشته باشیم ؟

1. بگذارید کودک مالک بدن خود باشد ( خودداری از کنار زدن مداوم موهای کودک ،تکاندن خاک لباسش ،مرتب کردن یقه اش و…)
2. خود را از جزئیات زندگی کودکتان به دور نگه دارید ( وقتی تکالیف مدرسه تو انجام میدی راست بشین ،موهاتو از جلوی چشمت کنار بزن ،دکمه های استینت رو ببند)
3. هرقدر کودک کم سن و سال باشد درباره اش جلوی روی او صحبت نکنید
4. بگذارید کودک خود پاسخ بدهد ( نشانه واقعی احترام به کودک این است به سوال کننده بگویید خودش به شما می گوید و یا اون خودش میدونه سوال رو جواب میده و….
5. به آمادگی نهایی کودک احترام بگذارید ( گاهی اوقات کودک میخواهد به طور حتم کاری را انجام دهد ولی از نظر عاطفی و جسمی هنوز برای ان کار امادگی ندارد به جای مجبور کردن کودک میتوان به او قوت قلب داد که امادگی نهایی را به دست خواهد آورد )
6. مواظب ” نه ” های زیادی باشید : بعضی از کودکان یک نه صریح را جمله ای مستقیم علیه استقلالشان تلقی میکنند
7. اگر امکان دارد بله را جانشین نه کنید : ( میتوانیم بریم بازی به جای گفتن نه تو هنوز ناهار نخورده ای بگویید بله البته کمی بعد از ناهار خوردن )
8. برای فکر کردن کمی به خود وقت دهید : ( میتونم خونه دوستم بخوابم ؟به جای نه ، تو هفته پیش انجا بودی بگویید بزار در موردش فکر کنم

4قانون طلایی که در هر خانه باید رعایت شود 

• قانون اسرار خانوادگی : باید مامان باباها در جمع خانوادگی و یا در مهمانی ها جلوی فرزندشان از  کارهای همسر و بچه شکایت نکنند تا فرزندشان هم یاد بگیرد حرف ها و اتفاقات خانه را نباید جلوی بقیه جار بزند و این ها اسرار خانوادگی هستند
• قانون وظایف خانواده : پدر عزیز به فرزندت نگو پاشو به مامانت کمک کن سفره رو جمع کن و یا بچین لطفا خودتون بلند شین و به فرزندتون بگین بیا باهم به مامانت کمک کنیم و سفره رو بچینیم تا فرزند شما هم یاد بگیره همکاری در خونه و کارهای خونه وظیفه ی همه ی اعضای خانواده است
• قانون احترام به حریم خصوصی : مامان باباهای دوست داشتنی قبل از ورود به اتاق فرزندتون اول در بزنید و اجازه ورود بگیرید تا هم مفهوم حریم خصوصی و هم رفتار مودبانه رو به فرزندتون یاد بدین تا او هم یاد بگیره برای ورود به اتاقی که در ان بسته است اول در بزند و تا اجازه ورود بهش ندادن وارد نشه
• قانون احترام خانوادگی : پیش فرزندتان باهم دعوا نکنید و سعی کنید همدیگر را خراب نکنید مثلا توهم مثل بابات شلخته ای -یا توهم مثل مامانت لجبازی باهم محترمانه صحبت کنید تا فرزندتون هم یاد بگیره که باید با شما و بقیه با احترام صحبت کنه