خودکشی در نوجوانان و عوامل موثر در کاهش آن

خودکشی در نوجوانان یکی از تلخ‌ترین و در عین حال نگران‌کننده‌ترین آسیب‌های روانی ـ اجتماعی در دنیای امروز است؛ پدیده‌ای که اغلب در سکوت شکل می‌گیرد و زمانی دیده می‌شود که کار از کار گذشته است. نوجوانی دوره‌ای حساس از زندگی است که فرد درگیر تغییرات شدید جسمی، روانی و هویتی می‌شود و اگر در این مسیر، حمایت عاطفی، درک درست و آموزش کافی دریافت نکند، ممکن است احساس بن‌بست، ناامیدی و بی‌ارزشی را تجربه کند. بسیاری از والدین و اطرافیان، نشانه‌های هشداردهنده خودکشی در نوجوانان را جدی نمی‌گیرند یا آن را به «بحران سن بلوغ» نسبت می‌دهند، در حالی که همین بی‌توجهی می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد.
در این مقاله تلاش کرده‌ایم با نگاهی علمی، کاربردی و قابل فهم، به بررسی خودکشی در نوجوانان، علائم هشداردهنده، عوامل خطر، دلایل افزایش این پدیده و راه‌های مؤثر پیشگیری و مداخله بپردازیم تا والدین، مربیان و خانواده‌ها بتوانند آگاهانه‌تر و مسئولانه‌تر از سلامت روان نوجوانان محافظت کنند.

علت خودکشی جوانان، مدل «مثلث خودکشی» از نگاه روانشناسی

برای درک بهتر چرایی وقوع خودکشی، روانشناسان از مدلی به نام مثلث خودکشی استفاده می‌کنند. این مدل نشان می‌دهد که خودکشی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل تعامل سه ضلع مهم است که هم‌زمان فرد را به نقطه بحران می‌رسانند.

ضلع اول: فشار شدید مشکلات زندگی
مشکلاتی مانند فشارهای مالی، شکست‌های عاطفی، تعارض‌های خانوادگی، مشکلات تحصیلی یا بیماری‌های جسمی و روانی می‌توانند فرد را به مرحله فرسودگی روانی برسانند؛ جایی که احساس می‌کند دیگر توان ادامه دادن ندارد.

ضلع دوم: نحوه واکنش فرد به مشکلات
همه افراد با مشکلات مواجه می‌شوند، اما آنچه خطر را افزایش می‌دهد، ناتوانی در مدیریت هیجان، حل مسئله و تحمل فشار روانی است. افرادی که مهارت‌های مقابله‌ای ضعیف‌تری دارند، بیشتر در معرض افکار خودکشی قرار می‌گیرند.

ضلع سوم: ناامیدی و قطع امید از کمک دیگران
در این مرحله فرد به این باور می‌رسد که نه خودش توان حل مشکلات را دارد و نه کسی می‌تواند به او کمک کند. این احساس ناامیدی عمیق، خطرناک‌ترین ضلع مثلث است و می‌تواند فرد را به سمت اقدام به خودکشی سوق دهد.

خودکشی تقلیدی چیست

خودکشی تقلیدی به حالتی گفته می‌شود که فرد، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، تحت تأثیر مشاهده یا شنیدن اخبار، فیلم‌ها، سریال‌ها، موسیقی‌ها یا داستان‌های مرتبط با خودکشی، دچار تحریک هیجانی شده و به تقلید از آن دست به اقدام می‌زند.
پوشش نادرست رسانه‌ای، رمانتیک‌سازی مرگ یا نمایش خودکشی افراد مشهور می‌تواند این رفتار را در افراد مستعد تقویت کند. به همین دلیل، متخصصان سلامت روان تأکید می‌کنند که کودکان و نوجوانان نباید بدون نظارت در معرض محتوای مرتبط با خودکشی قرار بگیرند.

خودکشی هدفمند یعنی چه ؟ 

اصطلاح خودکشی هدفمند به اقداماتی اطلاق می‌شود که فرد آن‌ها را با یک هدف مشخص توجیه می‌کند. هرچند از نگاه روانشناسی، تمام انواع خودکشی نیازمند مداخله درمانی هستند، اما این موارد بیشتر در متون جامعه‌شناختی مطرح می‌شوند:

• تلاش برای پایان دادن به رنج‌های شدید جسمی، مانند بیماری‌های صعب‌العلاج

• عملیات انتحاری در بستر جنگ‌ها یا ایدئولوژی‌های افراطی

• فداکاری افراطی برای نجات جان دیگران

• خودکشی افراد مسن در شرایط قحطی یا بحران‌های شدید اجتماعی

در بسیاری از این موارد، فشار روانی، باورهای فرهنگی و شرایط اجتماعی نقش تعیین‌کننده دارند.

به نقل از سایت ijph.tums.ac.ir درباره خودکشی نوجوانان:

 Adolescence is a period of physical and psychological change that causes adolescents to experience anxiety, stress, and loss of control. These experiences can lead to thoughts about suicide. However, not all adolescents with suicidal thoughts attempt suicide. This study aimed to identify the factors that influence suicide attempts among adolescents with suicidal thoughts, and to prepare a theoretical basis for a method to prevent suicide among adolescents.

نوجوانی دوره‌ای از تغییرات جسمی و روانی است که می‌تواند باعث تجربه اضطراب، استرس و احساس از دست دادن کنترل در نوجوانان شود. این تجربیات گاهی به شکل‌گیری افکار خودکشی منجر می‌شوند. با این حال، همه نوجوانانی که دچار افکار خودکشی هستند، الزاماً اقدام به خودکشی نمی‌کنند. هدف این مطالعه شناسایی عواملی است که بر اقدام به خودکشی در میان نوجوانان دارای افکار خودکشی تأثیر می‌گذارند و فراهم کردن یک چارچوب نظری برای طراحی روش‌های مؤثر پیشگیری از خودکشی در نوجوانان است.

چه کسانی بیشتر خودکشی میکنند ؟

آمارها نشان می‌دهد خودکشی در نوجوانان و جوانان نسبت به گذشته افزایش یافته و در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، دومین علت مرگ در این گروه سنی محسوب می‌شود.
به‌طور کلی، خودکشی در میان افراد مجرد بیش از افراد متأهل دیده می‌شود، اما در ایران، آمار خودکشی در زنان متأهل نسبت به دختران مجرد بالاتر گزارش شده است. همچنین باورهای مذهبی و اعتقادی، به دلیل نگاه منفی ادیان به خودکشی، می‌توانند نقش محافظتی داشته باشند و خطر این رفتار را کاهش دهند.

چگونه احتمال خودکشی را می توان کاهش داد ؟

پیشگیری از خودکشی نیازمند مجموعه‌ای از عوامل حمایتی است، از جمله:

• داشتن روابط عاطفی سالم و صمیمانه

• احساس رضایت از زندگی خانوادگی و زناشویی

• تقویت مهارت حل مسئله و مدیریت هیجان

• برخورداری از باورهای معنوی و مذهبی

• دسترسی به خدمات روانشناسی و روانپزشکی

ایجاد این عوامل محافظتی می‌تواند به‌طور مؤثری از شکل‌گیری افکار خودکشی، به‌ویژه در نوجوانان، جلوگیری کند.

جدول راهنمای کاربردی «خودکشی در نوجوانان» برای والدین و اطرافیان

چگونه فرد را به زندگی بازگردانیم ؟

• منصرف کردن فردی که قصد خودکشی دارد کار چندان راحتی نیست اگر احتمال دهید یکی از نزدیکانتان اقدام به خودکشی کند به هیچ عنوان به صورت مستقیم به سرزنش و مجادله با او نپردازید در عوض به او اطمینان دهید که دوستش دارید و زندگی او برایتان مهم است سپس اورا تشویق کنید به یک روانشناس بالینی مراجعه کند درمان شناختی رفتاری در بسیاری از افرادی که قصد خودکشی دارند میتواند موثر عمل کند

مراقب اتفاقات روحی نوجوانان باشید 

• به عنوان والدین باید مراقب نوجوان خود در برابر دعواهای بد خانوادگی ،شکست های عاطفی ،مسخه شدن ، از دست دادن دوست ،یا از دست دادن رفقا به دلیل مهاجرت و یا سرخوردگی از عدم موفقیت در درس ،سرزنش توسط خانواده و..باشد این تغییرات روحی روانی باید مورد توجه قرار گیرد تا مانع از رفتارهای هیجانی در آنان شوید که باعث میشود دست به خودکشی بزنند
• نباید کودک یا نوجوان اخبار خودکشی بشنود چون آنان در مرحله ای هستند که زیاد از دیگران تقلید میکنند و از رسیدن آسیب به خود و خانواده خود بی خبر ند و خودکشی میکنند

چرا خودکشی در نوجوانان افزایش یافته است ؟ 

• خودکشی در نوجوانان یا به صورت مستقیم یا به صورت غیر مستقیم انجام میپذیرد .خودکشی به صورت مستقیم زمانی که نوجوان دچار هیجانات رفتاری میسود و تحت شرایط عاطفی باشد انجام میپذیرد و خود کشی غیر مستقیم با رفتارهای مرگ آور مثل رانندگی با سرعت زیاد ،مصرف مواد مخدر و یا دارو با دوز بالا انجام میگیرد .
• چون یک قسمت مغز نوجوان که مربوط به کنترل هیجانات است به خوبی شکل نگرفته است نمیتواند روی رفتار خود کنترل داشته باشد و باعث میشود تنها راه درمان را خودکشی بداند
• چون خانواده ها آگاهی لازم را برای برقراری روابط دوستانه با نوجوانان را ندارند و نمیتوانند درک درستی از ان ها داشته باشند و بدون سرزنش و توهین و یا مقایسه کردن نمیتوانند درک درستی از انها داشته باشند و این باعث شکل گیری هیجانان منفی میشود و از طرفی منطق نوجوانان کامل نیست و باعث اسیب رساندن به او میود اگر حرف از خودکشی میزنند این امر را جدی بگیرید و باید به صورت غیرمستقیم از او مراقبت کنید یا سریعا با مشاور و یا روانشناس و یا روانپزشک مراجعه کیند

مشکلاتی که ممکن است منجر به اقدام به خودکشی در کودکان و نوجوانان شوند عبارتند از :

* تصاحب یا خریداری اسلحه ، قرص یا دیگر وسایلی که منجر به آسیب زدن به خویش می شود .

* مشکلاتی در مصرف مواد و الکل

* شاهد خودکشی یکی از افراد خانواده بودن

* مشکلات تحصیلی همچون نمرات پایین ، رفتار مخرب و غیبتهای مکرر

* از دست دادن یکی از والدین یا اعضاء نزدیک خانواده در اثر مرگ یا طلاق

* مشکلات انضباطی و قانونی

* استرس های ناشی از تغییرات جسمی در ارتباط با بلوغ جنسی ، بیماری مزمن و بیماریهای واگیردار مقاربتی

* از دیگران فاصله گرفتن و افکار خود را با آنها در میان نگذاشتن

* جهتگیری جنسی نامشخص ( همچون دو جنس گرایی یا هم جنس گرایی )

عوامل خودکشی و نشانه های مرگ

اگر فرزند نوجوانی دارد که عوامل مستعد خودکشی در وی وجود دارد به علائم هشداردهنده خودکشی که در ادامه می آید در رفتارهای وی توجه کنید :

1. تلاش هایی برای نظم بخشیدن به کارهای شخصی
2. تلاش برای رفع و رجوع کردن روابط آشفته و بخشیدن اموال ارزشمند
3. نشانه های کلامی : مانند خداحافظی کردن از اعضای خانواده و دوستان و اشارات مستقیم و غیر مستقیم به خودکشی مثلا ” دیگه مجبور نیستم به این چیزا فک کنم ” یا ” ای کاش مرده بودم ” .
4. احساس غم و دلمردگی و اهمیت ندادن به چیزی
5. خستگی شدید ، نداشتن تاب و توان و بی حوصلگی
6. بی میلی نسبت به معاشرت و دوری از دوستان و خانواده
7. ناکام شدن
8. طغیان های هیجانی مانند خنده یا گریه به یک باره
9. ناتوانی در تمرکز مردن و حواس پرت بودن
10. افت نمرات ، غیبت از مدرسه و مشکلات انضباطی در مدرسه
11. بی توجهی به سر و وضع
12. تغییرات خواب مانند بی خواب یا پرخوابی
13. تغییرات اشتها
14. مشکلات و دردهای جسمانی مانند معده درد ، کمر درد و سردرد .

درمان‌های پیشنهادی برای جلوگیری از خودکشی

درمان فرد به سطح اختلال و میزان باورها و تفکرات او به این مسئله بستگی دارد. اما در مجموع از رایج‌ترین درمان‌ها برای جلوگیری از خودکشی می‌توان به گفتاردرمانی و مصرف دارو اشاره کرد.

پیشنهاد ما : چگونه اعتماد به نفس را در کودکان و نوجوانان افزایش دهیم

گفتار‌درمانی

• گفتار‌درمانی که به آن رواندرمانی نیز گفته می‌شود، یکی از روش‌های درمانی موثر برای کاهش خطر اقدام به خودکشی است. رفتار درمانی شناختی (CBT) نوعی گفتاردرمانی است که اغلب برای افرادی که قصد خودکشی دارند استفاده می‌شود.
• هدف از این درمان این است که به فرد آموزش دهد که چگونه در مواقع استرس‌زا و احساسی زندگی که ممکن است باعث ایجاد افکار خودکشی در فرد شود کنار بیاید و با آن مبارزه کند.
• رفتار درمانی شناختی می‌تواند به فرد کمک کند باورهای منفی را با باورهای مثبت جایگزین کند و احساس رضایت و کنترل زندگی خود را بدست بگیرد.
• یکی دیگر از درمان‌های مشابه که برای جلوگیری از خودکشی انجام می‌شود، رفتار درمانی دیالکتیکی یا (DBT) است.

مصرف دارو

• اگر گفتاردرمانی برای جلوگیری از خودکشی کافی و موفقیت آمیز نباشد، ممکن است داروهایی برای تسکین علائم افسردگی و اضطراب تجویز شود. درمان این علائم می‌تواند به کاهش یا از بین بردن افکار خودکشی کمک کند.
• از داروهای تجویزی برای کاهش علائم می‌توان به داروهای ضدافسردگی، داروهای ضد‌روان پریشی و داروهای ضداضطراب اشاره کرد.

تغییر سبک زندگی

• علاوه بر گفتاردرمانی و مصرف دارو، گاهی اوقات با تغییر سبک زندگی و داشتن برخی عادت‌های سالم، خطر خودکشی نیز کاهش می‌یابد.

پرهیز از مصرف الکل و مواد مخدر

• این موارد می‌تواند کنترل در فرد را کاهش دهد و باعث افزایش خطر خودکشی شود.

ورزش منظم

• ورزش حداقل سه بار در هفته، به خصوص در فضای باز و در معرض نور خورشید، نیز می‌تواند کمک کند. فعالیت بدنی تولید برخی مواد شیمیایی مغز را تحریک می‌کند که باعث می‌شود احساس شادی و آرامش بیشتری داشته باشید.

خواب خوب

• همچنین داشتن خواب با کیفیت کافی مهم است. خواب کم می‌تواند بسیاری از علائم روانی را بدتر کند. اگر در خوابیدن مشکل دارید بهتر است هرچه سریعتر با یک روانشناس یا روانپزشک صحبت کنید.

خودکشی در نوجوانان و عوامل موثر در کاهش آن

1. عوامل شخصی نوجوان برای خودکشی

• میزان اقدام به خودکشی در نوجوانان دختر بیش از نوجوانان پسر است اما آمار خودکشی‌های موفق (خودکشی منجر به مرگ) در پسرها بیشتر است. در پسران اختلالات روانی مثل کمبود توجه و بیش فعالی (ADHD)، اختلالات تکانشی، رفتار خشونت آمیز و مصرف مواد مخدر بیشتر است اما در دختران اختلالات درونی شده مثل افسردگی، اختلال دو قطبی، اضطراب و استرس‌های پس از سانحه شایع‌تر هستند.
• احساسات شدید مثل استرس، سردرگمی، ترس و عدم اطمینان و همچنین فشار برای موفقیت‌های تحصیلی بر توانایی‌های حل مسئله و تصمیم گیری در نوجوانان تاثیر می‌گذارد و در مواقع بحرانی ممکن است تصمیمات اشتباه بگیرند.

2. عوامل محیطی خودکشی

• خانواده‌هایی که روابط مختل با فرزندان خود دارند و روابط عاطفی بین آن‌ها سرد است بیشتر باعث ایجاد افکار خودکشی در نوجوانان می‌شوند. تحقیر کردن فرزند توسط والدین به خصوص در فرزندان پسر باعث قطع دلبستگی فرزند از خانواده و شکل گیری افکار خودکشی در نوجوان می‌شود.
• خانواده‌ای که سابقه افسردگی یا خودکشی را در خود دارد به احتمال بیشتری تفکر خودکشی را در ذهن کودک خود به وجود می‌آورد. طلاق و جدایی والدین و به تبع آن غفلت از نیاز‌ها و روابط عاطفی با کودک و نوجوان می‌تواند باعث حرکت او به سمت مسیرهای پرخطر شده و تفکرات مربوط به پایان زندگی را در ذهنش به وجود آورد. نوجوانان در برابر فشارهای روانی آسیب‌پذیرتر هستند و به همین دلیل احتمال بروز افکار خودکشی در آن‌ها بالا می‌رود.
• مدرسه به عنوان محیطی که کودک زمان زیادی را در آنجا سپری می‌کند بسیار حائز اهمیت است. فضای مسموم مدارس، معلمان و مربیان غافل یا سخت گیری‌ها و فشار بیش از حد مدرسه و گروه همسالان آسیب زننده از مهم‌ترین عوامل تأثیر گذار خودکشی است.
  اینترنت و رسانه‌های گروهی؛ پوشش رسانه‌ای خودکشی و یا خودکشی افراد مشهور می‌تواند منجر به خودکشی گروهی نوجوانان شود. تأثیرات مخرب پیگیری اخبار و مطالب مربوط به خودکشی در ایجاد و تقویت این تفکر در کودک و نوجوان مؤثر است.

3. عوامل روانی خودکشی

• اختلالات روانی شناخته شده‌ای مانند افسردگی، اضطراب، بی ثباتی‌های هیجانی، استرس‌های شدید پس از یک سانحه مثل آزار‌ها و تجاوز جنسی، مزاحمت‌های شدید خیابانی، تصادف‌ها و صحنه‌های وحشتناک یا دیگر حوادثی که اثرات مخربی بر کودک یا نوجوان می‌گذارد، در این دسته از علل جای می‌گیرند. نشانه‌های افسردگی به عنوان اصلی‌ترین عامل هشدار دهنده برای ایجاد تفکر خودکشی شامل موارد زیر است:

1. تغییرات در خوردن و خوابیدن
2. گریه‌های ناگهانی و شدید بدون دلیل مشخص
3. از دست دادن علاقه به فعالیت‌های مورد علاقه
4. خروج از گروه دوستان و انزوا
5. سوء مصرف الکل و مواد مخدر
6. نادیده گرفتن ظاهر شخصی
7. افزایش شکایات جسمانی مانند درد معده و سردرد
8. خستگی و بی حالی مفرط
9. عدم واکنش به تعریف و تمجید دیگران
10. بزرگ کردن شکست‌ها و عدم توجه به موفقیت‌ها (برای اطلاع از دیگر علائم افسردگی کلیک کنید.)

4. مصرف الکل و مواد مخدر از علل بروز خودکشی در نوجوانان

• متاسفانه گرایش به مواد مخدر در نوجوانان بسیار دیده می‌شود. مصرف الکل، تنباکو، مواد مخدر و اعتیاد نوجوان به این مواد، خطر خودکشی را به میزان زیادی افزایش می‌دهد. روی آوردن به مصرف الکل در کودکی و نوجوانی عامل مهمی در پرورش افکار خودکشی است. طبق تحقیقات انجام شده مصرف الکل خطر خودکشی در پسران را 17 برابر و در دختران به میزان 3 برابر افزایش می‌دهد. مصرف الکل خود منجر به تشدید افسردگی، پرخاشگری و دیگر مشکلات روانی نوجوانان می‌شود و شخصیت و ویژگیهای آنان را تغییر می‌دهد.

5. سابقه خانوادگی خودکشی

• افرادی که شاهد خودکشی والدین خود به خصوص والد همجنس بوده‌اند بیشتر در معرض این معضل و افکار مرتبط با آن قرار می‌گیرند. خطر خودکشی در فرزند دختر به طور چشمگیری با سابقه‌ی خودکشی مادر ارتباط دارد و از آن تأثیر می‌پذیرد.

چگونه می‌توان از افکار خودکشی جلوگیری کرد؟

• داشتن افکار و عقاید مختلف درباره خودکشی خجالت‌آور نیست. بسیاری از افراد فقط افکار خودکشی دارند و قصد عملی کردن آن را ندارند.
• برای کمک به جلوگیری از تکرار این افکار، انجام اقدامات زیر ضروری است.

علائم خودکشی در نوجوانان

• اقدام به خودکشی اغلب در اثر افسردگی درمان نشده یا مصرف مواد مخدر رخ می‌دهد و باید جدی گرفته شود. تهدید به خودکشی دلایل زیادی دارد. فشارهای اجتماعی، استرس، فشارهای تحصیلی، و دیگر مشکلات باعث می‌شوند از نوجوان به فکر خودکشی بیافتد.

سایر ریسک فاکتورهای خودکشی عبارتند از:

1. روابط اجتماعی ضعیف
2. فقدان حمایت از سوی خانواده
3. آزارهای جنسی، جسمی و عاطفی
4. مصرف الکل
5. مشکلات جسمی و معلولیت
6. مسخره شدن و مورد آزار قلدری قرار گرفتن

در کنار این موارد، ژنتیک نیز می‌تواند فرد را مستعد ابتلا به افسردگی و اقدام به خودکشی کند. نوجوانانی که اقدام به خودکشی کرده‌اند در اغلب موارد حداقل یکی از اعضای خانواده خود را در اثر خودکشی از دست داده بودند.

برخی از علائم هشدار در نوجوانانی که اقدام یا تهدید به خودکشی می‌کنند عبارتند از:

1. تهدید به خودکشی یا حرف زدن مداوم از خودکشی و مرگ
2. داشتن آرزوی مرگ یا عدم تولد
3. اظهار نبودن چاره برای مشکلش
4. تغییر در الگوی خواب، خوراک و روتین زندگی
5. خداحافظی از دوستان و اطرافیان
6. شروع به مصرف مواد مخدر و الکل
7. تغییر واضح در شخصیت و خلق‌وخوی او
8. نوسانات خلقی
9. وجود ابزارهای لازم برای خودکشی در اتاقش
10. تغییر در روتین زندگی
11. دوری از خانواده و دوستان
12. رفتارهای مخرب و ریسکی
13. بخشیدن وسایل و داشته‌های خود

صحبت کردن با یکی از نزدیکان

• دریافت کمک و پشتیبانی حرفه ای از نزدیکان می‌تواند غلبه بر چالش‌های ایجاد کننده این احساسات را آسان کند.

طبق دستورالعمل داروها را مصرف کنید.

• هرگز نباید دوز مصرفی خود را تغییر داده یا داروهای خود را متوقف کنید، مگر اینکه روانپزشک از شما بخواهد این کار را انجام دهید. اگر به طور ناگهانی مصرف داروهای خود را متوقف کنید، ممکن است احساسات خودکشی مجدداً ایجاد شود و علائم آن عود کند.
• اگر از دارویی استفاده می‌کنید که عوارض جانبی برای شما داشته است، بهتر است با روانپزشک خود صحبت کنید که داروی دیگری جایگزین کند.

همیشه در جلسات گفتاردرمانی حضور داشته باشد.

• مهم است که در تمام جلسات درمانی خود حضور داشته باشید. رعایت برنامه درمانی شما بهترین راه برای مقابله با افکار و رفتارهای خودکشی است.

به علائم هشداردهنده دقت کنید.

• با روانپزشک یا مشاور خود صحبت کنید تا در مورد عوامل محرک احتمالی خودکشی به شما اطلاعاتی بدهد. این کار به شما کمک می‌کند علائم خطر را زود تشخیص دهید و تصمیم بگیرید که چه اقداماتی را سریع‌تر انجام دهید. همچنین می‌توانید به اعضای خانواده و دوستان خود در مورد علائم هشدار دهنده بگویید تا بتوانند بفهمند چه موقع به کمک احتیاج دارید.

نتیجه گیری  

در نهایت باید پذیرفت که خودکشی در نوجوانان یک اتفاق ناگهانی یا صرفاً حاصل یک تصمیم لحظه‌ای نیست، بلکه نتیجه‌ی تجمع عوامل روانی، خانوادگی، اجتماعی و محیطی است که در طول زمان شکل می‌گیرند. نوجوانی که احساس دیده‌شدن، شنیده‌شدن و درک‌شدن نداشته باشد، ممکن است خودکشی را تنها راه پایان دادن به رنج‌های درونی‌اش بداند. پیشگیری از خودکشی در نوجوانان، تنها با نصیحت یا سخت‌گیری ممکن نیست؛ بلکه نیازمند آموزش والدین، تقویت مهارت‌های ارتباطی، توجه به سلامت روان، مراجعه به متخصص و ایجاد فضای امن عاطفی در خانواده و مدرسه است.
اگر خانواده‌ها یاد بگیرند بدون قضاوت، مقایسه و سرزنش با نوجوانان گفت‌وگو کنند و نشانه‌های هشداردهنده را جدی بگیرند، می‌توان تا حد زیادی از بروز رفتارهای پرخطر و افکار خودکشی جلوگیری کرد. آگاهی، همدلی و اقدام به‌موقع، سه ضلع نجات‌بخش در مواجهه با خودکشی در نوجوانان هستند؛ مسیری که می‌تواند به جای پایان، دوباره به زندگی معنا ببخشد

سوالات متداول

1- آیا حرف زدن نوجوان درباره مرگ یا خودکشی همیشه خطرناک است؟

بله، هر نوع صحبت درباره مرگ، نبودن یا خودکشی در نوجوانان باید جدی گرفته شود؛ حتی اگر به‌صورت شوخی یا غیرمستقیم بیان شود. بسیاری از نوجوانانی که اقدام به خودکشی کرده‌اند، پیش از آن بارها این موضوع را به زبان آورده‌اند اما اطرافیان آن را جدی نگرفته‌اند. این صحبت‌ها اغلب نشانه فشار روانی شدید یا درخواست کمک پنهان هستند و نیاز به توجه فوری و گفت‌وگوی حمایتی دارند.

2- مهم‌ترین نشانه‌های هشداردهنده خودکشی در نوجوانان چیست؟

از مهم‌ترین علائم هشداردهنده خودکشی در نوجوانان می‌توان به گوشه‌گیری ناگهانی، افت شدید تحصیلی، تغییرات خواب و اشتها، حرف زدن از بی‌ارزشی یا ناامیدی، بخشیدن وسایل شخصی، نوسانات شدید خلقی و کاهش ارتباط با خانواده و دوستان اشاره کرد. مشاهده هم‌زمان چند نشانه از این موارد، نیازمند مراجعه سریع به روانشناس یا روانپزشک است.

3- خانواده‌ها برای پیشگیری از خودکشی در نوجوانان چه کاری می‌توانند انجام دهند؟

مهم‌ترین نقش خانواده، ایجاد فضای امن عاطفی بدون قضاوت و سرزنش است. گفت‌وگوی همدلانه، گوش دادن فعال، پرهیز از مقایسه و تحقیر، آموزش مهارت‌های مدیریت هیجان و مراجعه به متخصص در زمان مناسب، از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از خودکشی در نوجوانان هستند. آگاهی والدین و واکنش به‌موقع می‌تواند جان یک نوجوان را نجات دهد.